De vergewisplicht: wat moet jij als opdrachtgever aantonen?

Je hebt een aannemer ingeschakeld, er is een VG-plan, en de mensen op de werkvloer weten wat ze doen. Maar voldoe je daarmee ook aan de vergewisplicht? Waarschijnlijk niet volledig.

Door Ben Groot · HVK · Groot Veiligheid

Wat is de vergewisplicht?

De vergewisplicht staat omschreven in artikel 2.26 van het Arbobesluit en geldt voor opdrachtgevers die werk laten uitvoeren door een aannemer of onderaannemer. De kern is simpel: als opdrachtgever ben je verplicht om je ervan te vergewissen — te overtuigen — dat de aannemer die je inschakelt het werk veilig kan uitvoeren.

Dat klinkt logisch. Maar wat de wet feitelijk vraagt, gaat verder dan de meeste opdrachtgevers beseffen.

Wat wordt er precies van je verwacht?

De vergewisplicht gaat niet over het hebben van papieren. Het gaat over het aantoonbaar controleren of een aannemer in staat is het werk veilig uit te voeren, gegeven de specifieke risico's van jouw project of locatie.

Concreet betekent dit dat je als opdrachtgever minimaal moet kunnen aantonen dat je:

• hebt beoordeeld welke risico's er verbonden zijn aan de opdracht
• hebt nagegaan of de aannemer bekend is met die risico's en daar aantoonbaar op voorbereidt
• hebt gecontroleerd of de aannemer beschikt over de juiste middelen, instructies en procedures voor veilig werken
• toezicht houdt — of laat houden — op de naleving tijdens de uitvoering

Het gaat dus niet alleen om het moment van aanbesteding of contractsluiting. De vergewisplicht loopt door gedurende de hele uitvoering.

Waar gaat het mis in de praktijk?

In mijn werk zie ik drie situaties die steeds terugkomen bij opdrachtgevers die onvoldoende aan de vergewisplicht voldoen.

1. De opdracht is uitbesteed, maar de verantwoordelijkheid ook

Veel opdrachtgevers denken dat zij klaar zijn zodra zij een gecertificeerde aannemer hebben ingeschakeld. Een VCA-certificaat zegt iets over het veiligheidsmanagementsysteem van een bedrijf — niet over hoe ze het morgen bij jou op locatie uitvoeren. Jij blijft medeverantwoordelijk.

2. Het VG-plan is generiek en wordt niet bijgesteld

Een VG-plan dat aan het begin van een project is opgesteld en daarna niet meer wordt aangepast, dekt de werkelijke situatie op de werkvloer steeds minder goed. Risico's veranderen naarmate een project vordert. De vergewisplicht vraagt om actueel toezicht, niet om een eenmalige papieren handeling.

3. Er is geen aantoonbaar bewijs

Als er een incident plaatsvindt, is de vraag van de Nederlandse Arbeidsinspectie altijd: wat heeft u gedaan om dit te voorkomen, en kunt u dat aantonen? Mondeling overleg, goede intenties en een vage herinnering aan een afspraak zijn geen antwoord. Het gaat om gedocumenteerd toezicht.

"De vergewisplicht eindigt niet bij het tekenen van het contract. Ze begint daar."

Wat zijn de consequenties als je het niet kunt aantonen?

Bij een ernstig arbeidsongeval onderzoekt de Nederlandse Arbeidsinspectie altijd de gehele keten — ook de opdrachtgever. Als blijkt dat je als opdrachtgever onvoldoende invulling hebt gegeven aan de vergewisplicht, riskeer je een boete, bestuursrechtelijke maatregelen en in ernstige gevallen strafrechtelijke aansprakelijkheid.

Daarnaast speelt aansprakelijkheid in civielrechtelijke zin een rol. Slachtoffers of hun nabestaanden kunnen ook de opdrachtgever aanspreken als aantoonbaar is dat toezicht en controle hebben ontbroken. De financiële gevolgen kunnen aanzienlijk zijn.

Hoe geef je de vergewisplicht concreet invulling?

Een aantal maatregelen die je als opdrachtgever kunt nemen om aantoonbaar aan de vergewisplicht te voldoen:

• Stel bij aanbesteding gerichte vragen over hoe de aannemer de specifieke risico's van jouw opdracht beheerst — niet alleen of hij een VCA-certificaat heeft
• Beoordeel het VG-plan inhoudelijk: is het specifiek genoeg voor jouw locatie en werkzaamheden?
• Plan periodieke werkplekinspecties en leg de bevindingen vast — foto's, data, namen
• Actualiseer het VG-plan wanneer de situatie op de werkvloer verandert: nieuwe fase, nieuwe risico's, nieuwe TRA
• Bespreek afwijkingen direct met de aannemer en leg vast wat er is besproken en welke maatregelen zijn afgesproken

De kern: aantoonbaarheid is alles

De vergewisplicht vraagt geen perfectie. Ze vraagt om zorgvuldigheid en aantoonbaarheid. Kun je bij een incident laten zien dat je de risico's kende, dat je de aannemer daarop hebt beoordeeld, dat je toezicht hebt gehouden en ingegrepen waar nodig — dan heb je aan je plicht voldaan.

Kun je dat niet aantonen, dan staat je positie zwak — ongeacht hoe goed je bedoelingen waren.

Wil je weten of jouw aanpak voldoet aan de vergewisplicht, of heb je hulp nodig bij het opzetten van aantoonbaar toezicht? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.